Karadeniz’de ve İstanbul Boğazı’nda Foto-Kimliklendirme Yöntemi Kullanılarak Afalinaların (Tursiops truncatus) ve Tırtakların (Delphinus delphis) Kapsamlı İzlenmesi “CetaFin Projesi”
Türkiye denizlerinde en sık gözlenen iki yunus türü Delphinidae familyasından afalina (Tursiops truncatus) ve tırtaktır (Delphinus delphis). Afalina ve tırtak türleri tüm denizlerimizde yaşamaktadır. Tesadüfi ağa yakalanma, aşırı balıkçılık nedeniyle besin azalması, kirlilik ve hastalıklara bağlı toplu ölümler gibi birçok nedenlerle nesilleri tehdit altındadır. Hem uzun mesafe göç edebilen hem de yerleşik olduğu tespit edilen grupları bulunan bu türler üzerine ülkemizde yapılan çalışmalar ise kısıtlı ve popülasyon dinamiklerini anlamaya yetecek düzeyde değildir.
Bu türlerin bölge bağlılıkları ve popülasyon dinamikleri hakkında bilgi edinmek, habitat kullanımlarının ve üzerlerindeki antropojenik etkilerin değerlendirilmesi için oldukça önemlidir. Bu proje, Karadeniz’in Türkiye kıyılarında ve İstanbul Boğazı’nda farklı antropojenik baskı seviyelerine sahip üç bölgeye odaklanarak, afalinaların ve tırtakların foto-kimlikleme yöntemiyle uzun vadeli bölge bağlılıklarını incelemeyi, potansiyel tehditlerin göstergesi olarak vücutlarında gözle görülebilir morfolojik değişikliklerin değerlendirilmesini ve vücut kondisyon skorlarının belirlenmesini amaçlamaktadır. Bugüne kadar Karadeniz’de gerçekleşen Setase (Cetacea) popülasyon çalışmaları, büyük çoğunlukla anlık durumun ortaya konulmasına yöneliktir. Bu çalışmanın sonuçları ile birlikte afalina ve tırtakların Güney Karadeniz’deki göç hareketleri ilk kez ortaya çıkartılabilecektir.
Partneri olduğumuz Projede bir yürütücü, 7 araştırmacı, bir doktora sonrası bursiyeri ve 2 danışman görev alacaktır. Proje önerisi 36 ay olarak planlanmıştır. Projede, İstanbul Boğazı, Sinop ve Zonguldak bölgelerinde iki yıl süresince küçük teknelerle planlanmıştır. Arazi çalışmaları uygun hava koşullarında gerçekleştirilecektir. Yunusların sırt yüzgeç fotoğrafları tele lensler ile donatılmış DSLR ve SLR kameralarla çekilecek ve mümkünse dron hava çekimleri ile desteklenecektir. Yunus bireyleri sırt yüzgeçteki karakteristik izlerine göre kimliklendirilecek ve tanımlanan bireylerin fotoğrafları protokole uygun şekilde kataloglanacaktır. İstanbul, Sinop ve Zonguldak’tan toplanan veriler QGIS ve R yazılımı içerisindeki ilgili paketler yardımıyla analiz edilecektir. Elde edilen veriler ile söz konusu bölgelerdeki yunusların bolluk ve dağılımları, bölge bağlılıkları, zamansal ve mekansal hareketleri, insan kaynaklı baskı maruziyetleri ortaya konacaktır. Bu çok yönlü yaklaşım ile bölgedeki yunusların ekolojik dinamikleri kapsamlı şekilde ortaya konabilecektir. Söz konusu verilerin uygun olması halinde ayrıca, afalina ve tırtakların popülasyon sağlığı ve refahı açısından da bir ön çalışma yapılması için değerlendirilecektir. Proje sonuçlarına göre, Türkiye denizlerinde yaşayan ve 1983 yılından beri ulusal düzenlemeler ve uluslararası anlaşmalar ile koruma altında olan iki Cetacea türünün koruma stratejileri için temel veri oluşturulacak ve bu verinin sonraki bilimsel araştırmalar için kaynak oluşturması sağlanacaktır. Bu çalışma sonucunda üretilecek kataloglar ile ileriki yıllarda foto kimliklendirme metodu kullanılarak yapılacak ulusal ve komşu denizlerdeki çalışmalar için referans oluşturacaktır. Elde edilecek veriler Türkiye denizlerinde yaşayan afalina ve tırtakların popülasyon dinamiklerinin daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunacaktır. Sonuçlardan SCI tarafından taranan dergilerde en az iki tane makale yayınlanacağı öngörülmektedir.
