Türk Deniz Araştırmaları Vakfı (TÜDAV) olarak, deniz ekosistemlerimizin korunması ve toplumda deniz kültürünün yaygınlaştırılması vizyonuyla gerçekleştirdiğimiz saha çalışmalarına önemli bir halka daha eklenmiştir. “Biyoçeşitlilik ve Deniz Okuryazarlığı” seferi vakfımızın araştırma gemisi R/V TÜDAV MARU ile Marmara Denizi, Kuzey Ege ve Doğu Akdeniz’e uzanan geniş bir coğrafyada 50’den fazla istasyonda, bir ay boyunca sürdürülmüştür.
Sefer, denizlerimizin mevcut durumunun bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesi, deniz yaşamını tehdit eden baskıların ortaya konulması ve gelecekte yürütülecek koruma çalışmalarına bilimsel altyapı sağlanması amacıyla planlanmıştır. Aynı zamanda, gerçekleştirilen eğitim ve farkındalık faaliyetleriyle deniz okuryazarlığının yaygınlaştırılması, denizlerin korunmasına yönelik toplumsal bilincin güçlendirilmesi ve bilimsel bilginin daha geniş kesimlere ulaştırılması hedeflenmiştir.
Sefer kapsamında elde edilen verilerin, Kasım 2026 tarihinde Antalya’da düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) öncesinde deniz ekosistemlerinin mevcut durumuna ilişkin güncel bir bilimsel veri altyapısı oluşturması ve iklim değişikliğinin denizel ekosistemler üzerindeki etkilerine yönelik değerlendirmelere katkı sunması hedeflenmiştir.
Sefer, denizlerimizin mevcut durumunun bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesi, deniz yaşamını tehdit eden baskıların ortaya konulması ve gelecekte yürütülecek koruma çalışmalarına bilimsel altyapı sağlanması amacıyla planlanmıştır. Aynı zamanda, gerçekleştirilen eğitim ve farkındalık faaliyetleriyle deniz okuryazarlığının yaygınlaştırılması, denizlerin korunmasına yönelik toplumsal bilincin güçlendirilmesi ve bilimsel bilginin daha geniş kesimlere ulaştırılması hedeflenmiştir.
Sefer kapsamında elde edilen verilerin, Kasım 2026 tarihinde Antalya’da düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) öncesinde deniz ekosistemlerinin mevcut durumuna ilişkin güncel bir bilimsel veri altyapısı oluşturması ve iklim değişikliğinin denizel ekosistemler üzerindeki etkilerine yönelik değerlendirmelere katkı sunması hedeflenmiştir.
Bilimsel İzleme ve Deniz Okuryazarlığı Çalışmaları
Biyoçeşitlilik ve Deniz Okuryazarlığı seferi boyunca, denizlerimizin oşinografik ve biyolojik durumunu netleştirmek adına kapsamlı saha çalışmaları yürütülmüştür. Belirlenen istasyonlarda, laboratuvar ortamında gerçekleştirilecek mikroplastik analizleri için; manta ağı kullanılarak örneklemeler yapılmış, Niskin şişesi ile farklı derinliklerden deniz suyu örnekleri alınmıştır. Ayrıca CTD cihazı kullanılarak sıcaklık, tuzluluk ve çözünmüş oksijen gibi temel oşinografik parametreler ölçülmüş, deniz ortamının mevcut fiziksel koşullarına ilişkin veriler elde edilmiştir.
Seyir boyunca deniz memelilerine yönelik gözlemler gerçekleştirilmiş ve hidrofon cihazı kullanılarak akustik kayıtlar alınmıştır. Bunun yanı sıra deniz kaplumbağaları, deniz kuşları, denizanalarının yoğunluk durumları ve kıyısal deniz mağaralarına ilişkin gözlemler de araştırma rotası boyunca kayıt altına alınmıştır. Ayrıca, deniz yüzeyinde karşılaşılan deniz çöpleri de gözlemlenerek kayıt tutulmuş ve denizel kirliliğin mevcut durumuna ilişkin değerlendirmelerde kullanılmak üzere belgelenmiştir. Sualtı ekosistemlerinin incelenmesi amacıyla gerçekleştirilen SCUBA dalışlarında, denizlerin akciğerleri olarak kabul edilen ve karbon depolama kapasitesiyle iklim değişikliğiyle mücadelede önemli rol oynayan deniz çayırları başta olmak üzere, yabancı türler ve farklı habitatlarda gözlenen canlı toplulukları değerlendirilmiştir. Ayrıca iklim değişikliğine karşı hassas yapılarıyla dikkat çeken mercan toplulukları ile nesli kritik derecede tehlike altında bulunan ve Akdeniz'in sembol türlerinden biri olan Pinna nobilis bireylerine yönelik gözlem ve kayıt çalışmaları yürütülerek bölgenin biyoçeşitlilik durumuna ilişkin veriler elde edilmiştir.
Seferin deniz okuryazarlığı boyutu kapsamında, dalış merkezleri, araştırma gemisini ziyaret eden katılımcılar ve çocuklara yönelik çeşitli eğitim ve farkındalık faaliyetleri gerçekleştirilmiştir. Alanında uzman araştırmacılar tarafından yürütülen etkinliklerde deniz ekosistemlerinin önemi, biyolojik çeşitliliğin korunması ve insan faaliyetlerinin denizler üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Bu kapsamda katılımcılara denizanaları ve mercanlara ilişkin bilgilendirici posterler dağıtılmış, ayrıca vakfımız tarafından hazırlanan "Bizim Denizlerimiz: Deniz Okuryazarlığı" kitabı hediye edilmiştir. Gerçekleştirilen bu çalışmalarla farklı yaş gruplarından bireylerin denizlerle olan bağlarının güçlendirilmesi ve denizlerin korunmasına yönelik farkındalığın artırılması hedeflenmiştir.
Sefer Sonuçları ve Bilimsel Değerlendirmeler
Marmara Denizi, Kuzey Ege ve Doğu Akdeniz boyunca gerçekleştirilen Biyoçeşitlilik ve Deniz Okuryazarlığı Seferi kapsamında elde edilen veriler ve gözlemler, Türkiye denizlerinin mevcut durumuna ilişkin önemli bilgiler ortaya koymuştur. Farklı denizel habitatlarda gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda, biyolojik çeşitlilik, çevresel baskılar ve denizel ekosistemlerin fiziksel özelliklerine ilişkin güncel kayıtlar elde edilmiştir.
Kalkan-Kaş hattında seçilen istasyonlarda gerçekleştirilen CTD ölçümlerinden elde edilen sıcaklık, tuzluluk ve yoğunluk profilleri.
Sefer kapsamında çok sayıda istasyonda gerçekleştirilen CTD ölçümleri, Türkiye denizlerindeki su kütlelerinin fiziksel özelliklerinin ortaya konulmasına önemli katkı sağlamıştır. Bu kapsamda, elde edilen veriler arasından örnek olarak gösterilen Kalkan-Kaş hattına ait sıcaklık, tuzluluk ve yoğunluk profilleri Şekil 1'de sunulmaktadır. Bu veriler, denizel ekosistemlerin mevcut durumunun değerlendirilmesi ve gelecekte yürütülecek uzun dönemli izleme çalışmalarında karşılaştırma verisi olarak kullanılabilecek niteliktedir.
Sefer kapsamında gerçekleştirilen gözlemler sırasında deniz kaplumbağalarına ilişkin kayıtlar da elde edilmiştir. Türkiye kıyıları, özellikle Caretta caretta ve Chelonia mydas türleri için Akdeniz Havzası'nın önemli üreme, beslenme ve yaşam alanları arasında yer almaktadır. Araştırma rotası boyunca yapılan gözlemlerde bazı bölgelerde üzeri alglerle kaplı bireylere rastlanmış olup, bu durum kıyısal habitat koşullarının ve insan faaliyetlerinin türler üzerindeki etkilerinin daha ayrıntılı araştırılması gerektiğini göstermektedir.
Çeşme-Kaş hattı boyunca gerçekleştirilen mikroplastik örneklemeleri ve yüzey gözlemleri ise plastik kirliliğinin yalnızca açık denizlerde değil, biyolojik çeşitlilik açısından hassas kıyısal alanlarda da önemli bir baskı unsuru olduğunu ortaya koymuştur. Özellikle Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası Milli Parkı gibi ekolojik açıdan değerli bölgelerde gözlenen plastik atıklar, denizel ekosistemlerin karşı karşıya olduğu çevresel tehditlerin devam ettiğini göstermektedir. Toplanan mikroplastik örnekleri laboratuvar ortamında analiz edilerek tür, şekil, renk, boyut ve polimer kompozisyonu açısından değerlendirilecek, elde edilen sonuçlar bilimsel çalışmalar ve koruma faaliyetleri için kullanılacaktır.
Biyoçeşitlilik ve Deniz Okuryazarlığı Seferi ile başlatılan çalışmaların belirli aralıklarla sürdürülerek uzun dönemli bir bilimsel izleme programına dönüştürülmesi hedeflenmektedir. TÜDAV, bilimsel araştırmaların yanı sıra deniz okuryazarlığının geliştirilmesi ve deniz koruma bilincinin toplumun tüm kesimlerinde yaygınlaştırılmasını da temel öncelikleri arasında görmektedir. Bu kapsamda elde edilen verilerin, öncelikle COP31 süreci olmak üzere, ulusal ve uluslararası koruma çalışmalarına bilimsel altyapı sağlaması amaçlanmaktadır.
Bilim Ekibi
• Prof. Dr. Bayram Öztürk – (Sefer Lideri)
• Prof. Dr. Oğuz Türkozan
• Prof. Dr. Ülgen Aytan
• Doç. Dr. M. Arda Tonay
• Doç. Dr. Onur Gönülal
• Dr. Elif Özgür
• Öğr. Gör. Dr. M. İdil Öz
• Arş. Gör. Dr. İlayda Destan Öztürk
• Su Ürünleri Mühendisi Onur Umut Akyüz
• Su Bilimleri Mühendisi Sare Sena Türk
Gemi Ekibi
• Deylem Taşer – TÜDAV MARU Kaptanı
• Cem Kalyoncuoğlu – Gemici
Sefer kapsamında çok sayıda istasyonda gerçekleştirilen CTD ölçümleri, Türkiye denizlerindeki su kütlelerinin fiziksel özelliklerinin ortaya konulmasına önemli katkı sağlamıştır. Bu kapsamda, elde edilen veriler arasından örnek olarak gösterilen Kalkan-Kaş hattına ait sıcaklık, tuzluluk ve yoğunluk profilleri Şekil 1'de sunulmaktadır. Bu veriler, denizel ekosistemlerin mevcut durumunun değerlendirilmesi ve gelecekte yürütülecek uzun dönemli izleme çalışmalarında karşılaştırma verisi olarak kullanılabilecek niteliktedir.
Sefer kapsamında gerçekleştirilen gözlemler sırasında deniz kaplumbağalarına ilişkin kayıtlar da elde edilmiştir. Türkiye kıyıları, özellikle Caretta caretta ve Chelonia mydas türleri için Akdeniz Havzası'nın önemli üreme, beslenme ve yaşam alanları arasında yer almaktadır. Araştırma rotası boyunca yapılan gözlemlerde bazı bölgelerde üzeri alglerle kaplı bireylere rastlanmış olup, bu durum kıyısal habitat koşullarının ve insan faaliyetlerinin türler üzerindeki etkilerinin daha ayrıntılı araştırılması gerektiğini göstermektedir.
Çeşme-Kaş hattı boyunca gerçekleştirilen mikroplastik örneklemeleri ve yüzey gözlemleri ise plastik kirliliğinin yalnızca açık denizlerde değil, biyolojik çeşitlilik açısından hassas kıyısal alanlarda da önemli bir baskı unsuru olduğunu ortaya koymuştur. Özellikle Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası Milli Parkı gibi ekolojik açıdan değerli bölgelerde gözlenen plastik atıklar, denizel ekosistemlerin karşı karşıya olduğu çevresel tehditlerin devam ettiğini göstermektedir. Toplanan mikroplastik örnekleri laboratuvar ortamında analiz edilerek tür, şekil, renk, boyut ve polimer kompozisyonu açısından değerlendirilecek, elde edilen sonuçlar bilimsel çalışmalar ve koruma faaliyetleri için kullanılacaktır.
Biyoçeşitlilik ve Deniz Okuryazarlığı Seferi ile başlatılan çalışmaların belirli aralıklarla sürdürülerek uzun dönemli bir bilimsel izleme programına dönüştürülmesi hedeflenmektedir. TÜDAV, bilimsel araştırmaların yanı sıra deniz okuryazarlığının geliştirilmesi ve deniz koruma bilincinin toplumun tüm kesimlerinde yaygınlaştırılmasını da temel öncelikleri arasında görmektedir. Bu kapsamda elde edilen verilerin, öncelikle COP31 süreci olmak üzere, ulusal ve uluslararası koruma çalışmalarına bilimsel altyapı sağlaması amaçlanmaktadır.
Bilim Ekibi
• Prof. Dr. Bayram Öztürk – (Sefer Lideri)
• Prof. Dr. Oğuz Türkozan
• Prof. Dr. Ülgen Aytan
• Doç. Dr. M. Arda Tonay
• Doç. Dr. Onur Gönülal
• Dr. Elif Özgür
• Öğr. Gör. Dr. M. İdil Öz
• Arş. Gör. Dr. İlayda Destan Öztürk
• Su Ürünleri Mühendisi Onur Umut Akyüz
• Su Bilimleri Mühendisi Sare Sena Türk
Gemi Ekibi
• Deylem Taşer – TÜDAV MARU Kaptanı
• Cem Kalyoncuoğlu – Gemici
